Επικοινωνήστε μαζί μας

Ιπποκράτους 4
106 79, Αθήνα
Ελλάδα

Τηλ: +30 210 3613379
Fax: +30 210 3612084

Επικοινωνία

ΣΧΟΛΙΚΌΣ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΣ (BULLYING): ΜΙΑ ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΉ ΜΑΤΙΑ ΣΤΟ ΙΣΧΥΟΝ ΚΑΘΕΣΤΩΣ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ

1. Εκφοβισμός: ένα κοινωνικό φαινόμενο του 21ου αιώνα

Ο εκφοβισμός ορίζεται γενικά ως μια επιθετική, σκόπιμη πράξη που διαπράττεται από ένα άτομο ή μια ομάδα ατόμων, επανειλημμένα εναντίον ενός θύματος που δεν μπορεί εύκολα να υπερασπιστεί τον εαυτό του.

Πιο συγκεκριμένα, ο σχολικός εκφοβισμός χαρακτηρίζεται από τρεις πτυχές: την επανάληψη μιας συμπεριφοράς, τη δημιουργία μιας σχέσης κυριαρχίας και την ύπαρξη πρόθεσης να βλάψει. Παίρνει τη μορφή επιθετικής συμπεριφοράς, είτε λεκτικής (απειλές, προσβολές, ψέματα, κοροϊδία), είτε σχεσιακής (αποκλεισμός), είτε σωματικής (ξυλοδαρμοί, εκβιασμοί, σεξουαλική παρενόχληση) είτε υλικής (κλοπή, ζημιές κ.λπ.). Οι επιπτώσεις στο νεαρό θύμα μπορεί να είναι εξαιρετικά επιβλαβείς: αρνηση ή εγκατάλειψη του σχολείου, αποκοινωνικοποίηση, άγχος, κατάθλιψη ή ακόμη και σοβαρά ψυχοσωματικές συνέπειες. Μακροπρόθεσμα, το θύμα του εκφοβισμού μπορεί να υποστεί σημαντικές συνέπειες στην ψυχολογική και κοινωνική του ανάπτυξη.

Το κύριο πρόβλημα είναι η δυσκολία των θυμάτων να εκφράσουν τον πόνο τους. Επομένως, η καταπολέμηση του σχολικού εκφοβισμού απαιτεί πρώτα απ' όλα την ευαισθητοποίηση των μαθητών και του προσωπικού του σχολείου, ώστε να αποφευχθεί η έλλειψη αντιδραστικότητας ή η ελαχιστοποίηση του φαινομένου.

2.    Διαφορετικές διεθνείς προσεγγίσεις σε μια νέα μορφή παρενόχλησης

● Γαλλικό δίκαιο: η ανάπτυξη της νομοθεσίας για την ποινικοποίηση του σχολικού εκφοβισμού
Στο γαλλικό δίκαιο, η παρενόχληση τιμωρείται βάσει του Ποινικού Κώδικα (C. pénal, άρθρο 222-33-2-2). Συνεπώς, οι πράξεις παρενόχλησης στα σχολεία καλύπτονται από αυτό το αδίκημα. Ο γαλλικός Ποινικός Κώδικας ποινικοποιεί επίσης τη βία που προκύπτει από πράξεις καψόνι και το ίδιο το καψόνι, την υποκίνηση σε αυτοκτονία, καθώς και τη διάδοση εξευτελιστικών εικόνων ή την παραβίαση της ιδιωτικής ζωής (C. pén. art. 223 ff). Το δικαίωμα συνέχισης της σχολικής φοίτησης χωρίς παρενόχληση έχει κατοχυρωθεί ακόμη και στο άρθρο 511-3-1 του εκπαιδευτικού κώδικα. Ωστόσο, παρά τον χαρακτηρισμό του σχολικού εκφοβισμού ως ποινικά καταδικαστέου αδικήματος, δεν αναφέρεται καμία κύρωση.
● Η γερμανική περίπτωση: παραβίαση της προσωπικότητας του μαθητή από τον εκπαιδευτικό
Σε αντίθεση με το γαλλικό δίκαιο, το γερμανικό δίκαιο δεν προβλέπει άμεσα μέσα για την τιμωρία του σχολικού εκφοβισμού, αλλά οι πράξεις που τον συνιστούν μπορούν ωστόσο να τιμωρούνται με διάφορες διατάξεις του Ποινικού Κώδικα ή με πειθαρχικά μέτρα.
Το Oberlandesgericht σημείωσε ότι υπάρχει υποχρέωση προστασίας των εκπαιδευτικών έναντι των μαθητών κατά τη διάρκεια του σχολικού ωραρίου, εφόσον οι τελευταίοι είναι υποχρεωμένοι να παρακολουθούν το σχολείο. Στην απόφαση του Oberlandesgericht Zweibrücken (Γερμανία) της 6ης Μαΐου 1997, Az. 7O 1150/93), κρίθηκε ότι η σοβαρότητα της παράβασης δικαιολογεί την καταβολή ηθικής αποζημίωσης.
● Η αγγλοσαξονική προσέγγιση: ο κεντρικός ρόλος των σχολείων
Στις Ηνωμένες Πολιτείες, ελλείψει ομοσπονδιακής νομοθεσίας που να κυρώνει ειδικά την παρενόχληση ως τέτοια, συμπεριλαμβανομένης της σχολικής παρενόχλησης, υπάρχει κάποια προστασία έναντι πράξεων παρενόχλησης με συγκεκριμένα χαρακτηριστικά. Κάθε πολιτεία έχει νόμους ή τροποποιήσεις κατά της παρενόχλησης. Αυτοί οι νόμοι έχουν κάποιους κοινούς παρονομαστές, όπως η σύσταση στα σχολεία να αναλάβουν δράση.
Ούτε το Ηνωμένο Βασίλειο διαθέτει ειδικά μέσα κατά του εκφοβισμού στα σχολεία, αναθέτοντας στα σχολεία το καθήκον της προστασίας των μαθητών, ακόμη και εκτός του σχολικού χώρου. Η επιβολή κυρώσεων σε περίπτωση παραπτώματος είναι δυνατή χωρίς καμία σχετική υποχρέωση των σχολείων, σε αντίθεση με τους αμερικανικούς νόμους των πολιτειών.
Επομένως, μπορεί να διαπιστωθεί ότι και στα δύο παραδείγματα το σχολείο βρίσκεται στην πρώτη γραμμή ευθύνης, είτε λόγω του κινδύνου λήψης μέτρων εναντίον του είτε λόγω της απειλής διοικητικών μέτρων.
● Ελβετικό δίκαιο: νομικό κενό στο θέμα του εκφοβισμού
Στο ελβετικό δίκαιο, ο σχολικός εκφοβισμός δεν αποτελεί αντικείμενο ειδικής διάταξης. Ωστόσο, η διδασκαλία τείνει γενικά να την εξομοιώνει με το άρθρο 328 του Κώδικα Υποχρεώσεων, το οποίο συγκεκριμενοποιεί την προστασία της προσωπικότητας του εργαζομένου από την παρενόχληση στο χώρο εργασίας. Ο κοινοτικός δεσμός στον οποίο βασίζεται αυτό το άρθρο υπάρχει επίσης μεταξύ των μαθητών και των άλλων μελών του σχολείου. Αυτό βασίζεται στην υποχρέωση υποχρεωτικής φοίτησης στο σχολείο. Πρέπει να γίνει μια κρίσιμη διάκριση μεταξύ της εμμονικής διάστασης της παρενόχλησης (ή της παρακολούθησης) και του σχολικού εκφοβισμού, όπως περιγράφεται ανωτέρω (ATF 5A_526/2009 της 5ης Οκτωβρίου 2009, c. 5.3, SJ 2011 I 65). Οι πράξεις των μαθητών μπορεί να φαίνονται ακίνδυνες, αλλά στο σύνολό τους, ο επαναλαμβανόμενος χαρακτήρας τους είναι καταστροφικός για τα νεαρά θύματα.
Από νομικής άποψης, το καντονικό δίκαιο προβλέπει επίσης μέσα για την τιμωρία της μη εκπλήρωσης των καθηκόντων των μαθητών. Το άρθρο 115 παράγραφος 2 του νόμου περί εκπαίδευσης της 17ης Σεπτεμβρίου 2015 ορίζει ότι "απαγορεύεται κάθε πράξη βίας, οποιασδήποτε μορφής, που διαπράττεται από μαθητές εντός ή εκτός σχολικού περιβάλλοντος [προς τους εκπαιδευτικούς και τους συμμαθητές]".
Λαμβάνοντας υπόψη τις διαφορετικές νομικές προσεγγίσεις που έχουν τεθεί σε εφαρμογή, φαίνεται ότι ο σχολικός εκφοβισμός στη νομική του πτυχή είναι πολύ ανεπαρκώς ρυθμισμένος και μάλιστα άγνωστος σε ορισμένες νομοθεσίες. Η Ελβετία, ως μία από τις τελευταίες, εστιάζει την προσοχή της στο να καταστήσει τα σχολεία πιο υπεύθυνα. Ωστόσο, συχνά παρατηρείται ότι οι απαγορεύσεις της βίας συνοδεύονται μόνο από μικρές πειθαρχικές ή διοικητικές κυρώσεις. Αυτά είναι σχεδόν ανεπαρκή σε ένα πλαίσιο παρενόχλησης που αφορά ευάλωτα άτομα. Συνεπώς, είναι ανάγκη να αντιμετωπιστεί το πρόβλημα με τη θέσπιση αυστηρής πολιτικής πρόληψης και κατάλληλων νομικών κυρώσεων ώστε να αποτραπεί η ελαχιστοποίηση του προβλήματος από τους δράστες και τους παρευρισκόμενους στην παρενόχληση.
Το παρόν άρθρο δεν έχει ως στόχο να αξιολογήσει ποιο σύστημα θα ήταν το καλύτερο, αλλά υπογραμμίζει την ανάγκη για νομική εξειδίκευση. Η ειδική νομοθεσία για τον σχολικό εκφοβισμό θα μπορούσε να συμβάλει στην καλύτερη αντιμετώπιση του προβλήματος και να παρέχει μια ελάχιστη νομική ασφάλεια στα θύματα.
Ambre Schindler & Jennifer Gaumann